Güncelleme- TCMB PPK Özeti Veriler dezenflasyon sürecinin yavaşladığını göstermektedir

TCMB Para Politikası Kurulu Toplantı Özeti yayımlandı:
Küresel Ekonomi
1. Küresel ticaret politikalarına ilişkin belirsizlik yüksek seviyelerini korumaktadır.
Süregelen belirsizliğe rağmen, 2025 yılı küresel büyüme tahminlerinde
sınırlı iyileşme devam etmiştir. Diğer taraftan, artan korumacılık, öne çekilen
talebin geçici etkilerinin ortadan kalkması ve belirsizliğin daha uzun bir zaman
dilimine yayılma olasılığı, küresel büyüme görünümü üzerindeki aşağı yönlü
riskleri güçlendirmektedir. Bu çerçevede, zayıf ve kırılgan görünümün devam edeceği,
Türkiye’nin dış ticaret ortaklarının ihracat paylarıyla ağırlıklandırılan
küresel büyüme endeksinin 2025 yılında yüzde 1,9, 2026 yılında ise yüzde 2,3
oranında artacağı tahmin edilmektedir. Küresel talep görünümündeki zayıf seyir
ve arz yönlü gelişmeler ham petrol fiyatlarını baskılamaya devam ederken, enerji
emtia fiyatları mevcut PPK döneminde gerilemiştir. Diğer taraftan, endüstriyel
ve değerli metal fiyatları kaynaklı olarak enerji dışı emtia fiyatları artış
eğilimini sürdürmüştür.
2. Enflasyon üzerindeki riskler küresel ölçekte geçerliliğini korurken, merkez
bankaları söz konusu riskleri gözeterek faiz indirimlerini sürdürmektedir. Son
dönemde, risk iştahındaki dalgalanmalara bağlı olarak, gelişmekte olan ülke hisse
senedi piyasalarından portföy çıkışları gözlenirken, küresel belirsizlikler
ve jeopolitik gelişmeler, portföy hareketleri üzerindeki aşağı yönlü riskleri
canlı tutmaktadır.


Parasal ve Finansal Koşullar
3. Türk lirası (TL) mevduat faizleri, 12 Eylül haftasına kıyasla 82 baz puan
azalarak 17 Ekim haftası itibarıyla yüzde 48,5 seviyesinde gerçekleşmiştir. Aynı
dönemde TL ticari kredi faizleri (Kredili Mevduat Hesabı ve Kredi Kartı hariç)
236 baz puan azalarak yüzde 47,9, ihtiyaç kredisi (Kredili Mevduat Hesabı hariç)
faizleri 211 baz puan azalarak yüzde 62,7, konut kredisi faizleri 124 baz puan
azalarak yüzde 37,9, taşıt kredisi faizleri ise 570 baz puan azalarak yüzde
36,3 seviyesinde oluşmuştur.
4. Bireysel kredilerin 4 haftalık büyüme oranlarının ortalaması 12 Eylül–17 Ekim
döneminde yüzde 3,1 seviyesine gerilemiştir. Bu düşüşte kredi kartı büyümesindeki
yavaşlama etkili olmuştur. TL ticari kredilerin 4 haftalık büyüme oranlarının
ortalaması yüzde 2,3 seviyesinden yüzde 2,6’ya yükselmiştir. Kur etkisinden
arındırılmış yabancı para (YP) ticari kredilerdeki 4 haftalık büyüme oranlarının
ortalaması yüzde 0,5 ile bir önceki PPK dönemi seviyesinin altında gerçekleşmiştir.
5. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) brüt uluslararası rezervleri, 12
Eylül’den bu yana 20,6 milyar ABD doları artarak 17 Ekim itibarıyla 198,4 milyar
ABD dolarına yükselmiştir. Türkiye’nin 5 yıllık kredi risk primi (CDS) 10 Eylül’den
bu yana yatay bir seyirle 22 Ekim itibarıyla 267 baz puan seviyesine gelmiştir.
Türk lirasının 1 ay vadeli kur oynaklığı 22 Ekim itibarıyla yüzde 10,5
seviyesine, 12 ay vadeli kur oynaklığı yüzde 19,8 seviyesine gelmiştir. Önceki
PPK toplantı haftasından bu yana yurtdışında yerleşik yatırımcıların pozisyon
değişimi hisse senedi piyasasında sınırlı kalırken, değişimin neredeyse tamamı
Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) piyasasına olmak üzere toplamda 1,3 milyar
ABD doları net portföy girişi gerçekleşmiştir.


Talep ve Üretim
6. Ağustos ayında perakende satış hacim endeksinde aylık bazda yüzde 0,9 oranında,
çeyreklik bazda ise yüzde 1,8 oranında artış gerçekleşmiştir. Altın hariç
bakıldığında hem aylık hem de çeyreklik artışlar daha düşük oranlı olmuştur. Böylece
perakende satışların büyümesi yavaşlamıştır. Aynı dönemde ticaret satış
hacim endeksi, toptan ticaretteki azalış kaynaklı olarak, aylık bazda yüzde 1,4,
çeyreklik bazda ise yüzde 3,6 oranında gerilemiştir. Hizmet üretim endeksi ağustos
ayında yüzde 0,4 oranında artmıştır. Çeyreklik bazda ise yılın ikinci çeyreğindeki
yatay seyrin üçüncü çeyrekte de devam ettiği görülmektedir. Kartla yapılan
harcamalar ağustos-eylül döneminde artmıştır. Diğer yandan, kart kullanım
oranında son yıllarda görülen artışın etkisi dışlandığında tüketim harcamalarının
daha ılımlı gerçekleştiği değerlendirilmektedir. Beyaz eşya satışları temmuz-ağustos
döneminde azalmış, otomobil satışları ise ağustos ayındaki yüksek aylık
artışın ardından eylül ayında gerilemiş, böylelikle üçüncü çeyrekteki artış
daha ılımlı bir düzeyde gerçekleşmiştir. İmalat sanayi firmalarına yönelik anket
verileri, yılın üçüncü çeyreğinde kayıtlı iç piyasa siparişlerindeki zayıf seyrin
sürdüğünü göstermektedir. Özetle, son döneme ait veriler, talep koşullarının
dezenflasyonist düzeyde olduğuna işaret etmektedir.
7. Ağustos ayında sanayi üretim endeksi, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış
olarak aylık bazda yüzde 0,4 oranında, takvim etkilerinden arındırılmış
olarak yıllık bazda yüzde 7,1 oranında artmıştır. Çeyreklik bazda sanayi üretimi,
ağustos ayı itibarıyla üçüncü çeyrekte yatay seyretmiştir. Ana eğilimi izlemek
amacıyla tipik oynaklık sergileyen diğer ulaşım ve benzeri sektörler dışlandığında,
sanayi üretiminin çeyreklik bazda sınırlı olarak gerilediği görülmektedir.
İmalat sanayine yönelik anket göstergeleri, üçüncü çeyrekte imalat sanayinde
faaliyetin görece zayıf seyrettiğine işaret etmiştir. Öncü veriler, üçüncü çeyrekte
gerilemeyi sürdüren imalat sanayi kapasite kullanım oranında ekim ayında
yatay bir seyir ima etmektedir. Çeyreklik bazda inşaat üretim endeksi ise, ağustos
ayı itibarıyla üçüncü çeyrekte yüzde 5,1 oranında yükseliş kaydederken, bir
önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 24,5 oranında artmıştır.
8. Ağustos ayında mevsimsellikten arındırılmış istihdam 32,8 milyon kişi seviyesinde
gerçekleşmiş ve çeyreklik bazda yüzde 0,5 oranında artmıştır. Bu dönemde,
işgücüne katılım oranı çeyreklik olarak 0,1 puan artmış, işsizlik oranı ise
0,2 puan azalarak yüzde 8,3 seviyesine gerilemiştir. Anket göstergeleri, yılın
üçüncü çeyreğinde imalat sanayi firmalarının geleceğe yönelik istihdam beklentilerinde
tarihsel ortalamanın altında seyreden görünümün devamına işaret etmektedir.
9. Ağustos ayında cari işlemler dengesi aylık bazda 5,5 milyar ABD doları fazla
vermiştir. 12 aylık birikimli cari açık önceki aya kıyasla 0,6 milyar ABD doları
azalış göstererek 18,3 milyar ABD dolarına gerilemiştir. Seyahat gelirleri
tatil sezonunun etkisiyle aylık bazda 8,3 milyar ABD dolarına yükselmiş ve önceki
yıl seviyesinin 0,15 milyar ABD doları üzerinde gerçekleşmiştir. Bu dönemde,
12 aylık birikimli olarak seyahat gelirleri 58,1 milyar ABD doları olmuş, hizmetler
dengesi fazlası ise 62,3 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşerek güçlü
seyrini sürdürmüştür.
10. Eylül ayında mevsimsellikten arındırılmış olarak ihracat azalırken, ithalat
artış kaydetmiş, 12 aylık birikimli dış ticaret açığı bir önceki aya göre yükselmiştir.
Bu dönemde, küresel düzeyde altın fiyatlarının artışıyla güçlenen altın
ithalatı da söz konusu artışa katkı vermiştir. Nitekim altın hariç bakıldığında
dış ticaret açığındaki artış daha sınırlı olmuştur. Bu çerçevede, 12 aylık
birikimli cari açıkta eylül ayında artış olacağı öngörülmektedir. Altın ithalatı,
eylül ayında 2,5 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşirken, 12 aylık birikimli
olarak 21,7 milyar ABD doları olmuştur. Mevsimsellikten arındırılmış tüketim
malı ithalatı, temmuz ve ağustos aylarında gösterdiği gerileme sonrasında
eylül ayında sınırlı olarak artmıştır. Eylül ayına ilişkin geçici dış ticaret
verileri ekim ayı için yüksek frekanslı öncü verilerle beraber değerlendirildiğinde,
üç aylık ortalama eğilimler, ihracatta gerilemeye, ithalatta ise üçüncü çeyrekteki
azalışı sonrası toparlanmaya işaret etmektedir.
11. Cari açığın finansmanı tarafında, bankacılık sektörünün 12 aylık birikimli
uzun vadeli borç çevirme oranı, ağustos ayında yüzde 167,3 olarak gerçekleşmiştir.
Söz konusu oran, bankacılık sektörü dışındaki firmalarda yaklaşık yüzde 150
olmuştur. Bu çerçevede, yurt dışı borçlanma imkanlarının yüksek seviyelerini
koruduğu, ancak gelecek dönemde YP cinsi borçlanmanın azalması ve iktisadi faaliyetin
hız kesmesiyle borç çevirme oranlarının düşüş eğilimine girebileceği değerlendirilmiştir.


Enflasyon Gelişmeleri ve Beklentiler
12. Tüketici fiyatları eylül ayında yüzde 3,23 oranında yükselmiş, yıllık enflasyon
0,34 puan artışla yüzde 33,29 olarak gerçekleşmiştir. B endeksinin yıllık
değişim oranı 0,15 puan artarak yüzde 32,86’ya yükselirken, C endeksinin yıllık
değişim oranı 0,46 puan azalışla yüzde 32,54’e gerilemiştir. Yıllık enflasyona
katkılar alkol-tütün-altın ve hizmet gruplarında sırasıyla 0,18 ve 0,13 puan
azalırken, temel mal grubunda değişmemiş, gıda ve alkolsüz içecekler ile enerji
gruplarında ise sırasıyla 0,63 ve 0,02 puan artmıştır. Bu çerçevede, yıllık tüketici
enflasyonundaki yükselişte gıda fiyatları etkili olmuştur. Mevsimsellikten
arındırılmış verilerle, tüketici fiyatlarının aylık artışı bir önceki aya kıyasla
yükselirken, gıda dışı enflasyon nispeten yatay seyretmiştir.
13. Eylül ayında gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 4,62 oranındaki fiyat artışı
ile öne çıkan ana grup olmuştur. Son dönemde etkisini hissettiren kuraklık başta
olmak üzere arz yönlü unsurlar, bu dönemde de gıda enflasyonu üzerinde temel
belirleyici olmuştur. Buna ek olarak, gerçekleşmelerde bazı tarımsal ürünlerin
alım fiyatlarındaki artışların da etkileri hissedilmiştir. Bu dönemde işlenmemiş
gıda fiyatları özellikle sebze, kuruyemiş (fındık, antepfıstığı), beyaz et
ile yumurta kalemleri öncülüğünde aylık bazda yüzde 5,53 oranında yükselmiştir.
İşlenmiş gıda grubu aylık fiyat artışı yüzde 3,90 ile yüksek seyrini korumuş,
katı ve sıvı yağlar, süt ile süt ürünleri, kahve-çay gibi içecekler bu grupta öne
çıkarken, artışların alt grup geneline yayıldığı gözlenmiştir. Bu dönemde süt
ve süt ürünleri üzerinde çiğ süt alım fiyatlarındaki yükselişin yansımaları izlenmiştir.
Hizmet sektöründe fiyat artışı eylül ayında birçok kalemde izlenen
okula dönüş etkisi öncülüğünde bir önceki aya kıyasla güçlenmiştir. Bu dönemde,
temel mal grubu aylık fiyat artışında, yeni sezon geçişine bağlı etkilerin gözlendiği
giyim ve ayakkabı grubu yanında dayanıklı tüketim mallarının etkisi hissedilmiştir.
Öte yandan, eylül ayında enerji aylık enflasyonu nispeten ılımlı bir
artış kaydetmiştir.
14. Enflasyonun ana eğilimi eylül ayında yükselmiştir. Ana eğilime ilişkin göstergeler,
üç aylık ortalamalar bazında da sınırlı miktarda artmıştır. Mevsimsellikten
arındırılmış aylık artışlar B ve C endeksinde bir önceki aya kıyasla güçlenmiştir.
Fiyat artışının B endeksini oluşturan gruplardan temel mallarda yükseldiği,
işlenmiş gıdada yüksek seyrini koruduğu, hizmet sektöründe ise yatay seyrettiği
gözlenmiştir. Benzer şekilde, dağılım ve model bazlı ana eğilim göstergeleri
de bir önceki aya kıyasla artmıştır. Tahmin performansı görece daha iyi
olan medyan enflasyonun aylık bazda yüzde 2,1’e yükseldiği takip edilmiştir.
15. Eylül ayı itibarıyla son üç aylık dönemde mevsim etkilerinden arındırılmış
ortalama fiyat artışı temel mallarda (yüzde 1,21) bir miktar yükselirken hizmet
sektöründe (yüzde 2,95) bir önceki aya kıyasla yataya yakın seyretmiştir. Kira
hariç hizmetlerde de yüzde 2,71 ile yatay seyir korunmuştur.
16. Hizmet sektöründe hâkim olan fiyatlama davranışı önemli bir atalete ve şokların
enflasyon üzerindeki etkilerinin uzun bir zamana yayılmasına neden olmaktadır.
Bu görünümle, hizmet enflasyonu mallara göre yüksek seyrini sürdürmektedir.
Eylül ayı özelinde hizmet sektörü fiyat artışları okula dönüş etkisiyle bir
önceki aya kıyasla güçlenmiştir. Aylık bazda grup içerisinde eğitim ve ulaştırma
hizmetleri öne çıkmıştır. Eğitim hizmetlerinde üniversite eğitimi ücretlerindeki
artışın etkisi hissedilirken ulaştırma hizmet fiyatları okul servis ücretlerine
bağlı olarak yükselmiştir. Yurt ücretlerindeki artışlar konaklama hizmetlerini,
kreş ücretlerindeki artışlar ise diğer hizmetler kalemini yukarı çekmiştir.
Bu hizmet kalemlerinde fiyatlamaların genelde yılda bir kez yapılıyor olması,
bu dönemlerde bahsi geçen alt kalemlerde fiyat artışlarının yüksek gerçekleşmesi
ile sonuçlanabilmektedir. Böylelikle, eylül ayında okula dönüşün aylık tüketici
enflasyonuna etkisi yaklaşık 0,7 puan olmuştur. Öte yandan, bu dönemde kira
grubu aylık enflasyonu, kontrat yenileme oranındaki yüksek seyre rağmen bir
önceki aya kıyasla yavaşlamıştır.
17. Perakende Ödeme Sistemi (PÖS) mikro verileri üzerinden takip edilen öncü
göstergeler, ekim ayında sözleşme yenileme oranının mevsimsel olarak gerilemesinin
de etkisiyle, aylık kira enflasyonunun yavaşlayacağına işaret etmektedir. Yıllık
bazdaki gerileme eğilimi sürmektedir. Gerek PÖS mikro verilerinden elde edilen
yeni ve yenilenen sözleşmelerde oluşan gerekse de konut değerleme raporları
üzerinden takip edilen kira artış oranlarının TÜFE’deki mevcut yıllık kira enflasyonunun
altında değerler aldığı ve gerilemeye devam ettiği izlenmektedir.
Bununla birlikte, kira enflasyonu deprem ve kentsel dönüşüm gibi konut sektörüne
özgü arz yönlü unsurların da etkisiyle, öngörülenden yüksek seyretmektedir.
18. Yurt içi üretici fiyatları eylül ayında yüzde 2,52 oranda artmış ve yükseliş
eğilimini sürdürmüştür. Yıllık enflasyon 1,43 puan artarak yüzde 26,59 olmuştur.
Bu dönemde, gıda ürünleri (yüzde 6,77) ile dayanıklı tüketim malları (yüzde
2,80) fiyat artışları ile öne çıkmıştır. Gıda imalatı fiyat artışları son iki
ayda güçlenmiştir. Bu gelişmede büyük ölçüde beyaz et olmak üzere işlenmiş et
ve et ürünleri, işlenmiş meyve ve sebze ile katı-sıvı yağlar ön plana çıkmıştır.

19. Eylül ayında uluslararası emtia fiyatları bir miktar yükselmiştir. Bu gelişmeyi
değerli ve endüstriyel metaller kaynaklı olarak enerji dışı emtia fiyatlarındaki
yükseliş sürüklemiştir. Bu dönemde enerji emtia fiyatları ılımlı bir seyir
kaydetmiştir. FAO gıda fiyatları endeksi eylül ayında şeker ve süt ürünleri
fiyatları kaynaklı olarak gerilemiştir. Eylül ayında ortalama 68,0 ABD doları
seviyesinde seyreden Brent ham petrol fiyatları, ekim ayının ilk üç haftası itibarıyla
ortalamada 64,5 ABD doları seviyesine gerilemiştir.
20. Küresel Arz Zinciri Baskı Endeksi eylül ayında tarihsel ortalamasına yakın
seyrini sürdürmüştür. Temmuz ayında düşmeye başlayan küresel ve Çin’e yönelik
konteyner endeksleri bu eğilimini eylül ve ekim ayının ilk üç haftasında da devam
ettirmiştir. Yurt içinde 2025 yılına ait bitkisel üretim tahminleri tahıllar
ve meyvelerde aşağı yönlü revize edilerek, tarım ve gıda ürünlerinin arzına yönelik
belirginleşen olumsuz seyre işaret etmiştir. Döviz kuru sepeti eylül ayında
Euro kurunda daha yüksek olmak üzere bir miktar artmıştır. Bu dönemde mevsimsel
etkilerden arındırılmış imalat sanayi PMI verileri hem girdi hem de ürün fiyatları
için artış göstermiştir.
21. Başta gıda olmak üzere son dönem fiyat gelişmelerinin enflasyon beklentileri
ve fiyatlama davranışları kanalıyla dezenflasyon süreci üzerinde oluşturduğu
riskler belirginleşmiştir. Ekim ayında enflasyon beklentilerinde artış gözlenmiştir.
Ekim ayı Piyasa Katılımcıları Anketi sonuçlarına göre, 2025 yıl sonu enflasyon
beklentisi 1,9 puan yükselerek yüzde 31,8 seviyesine ulaşmıştır. 2026 yıl
sonu enflasyon beklentisi 1,4 puan artışla yüzde 22,1 düzeyinde gerçekleşmiş
ve diğer vadelerdeki beklentilerde de yükselme görülmüştür. Gelecek on iki ay
ve yirmi dört ay sonrasına ilişkin enflasyon beklentileri sırasıyla 1,0 puan ve
0,6 puan yukarı yönlü güncellenerek yüzde 23,3 ve yüzde 17,4 olmuştur. Beş yıl
sonrasına ilişkin enflasyon beklentisi ise 0,3 puan yükselişle yüzde 11,4 düzeyinde
ölçülmüştür. Reel sektör beklentilerine bakıldığında, firmaların on iki ay
sonrasına ilişkin yıllık enflasyon beklentisi, eylül ayında 0,9 puan azalarak
yüzde 36,8 seviyesine gerilemiştir. Aynı dönemde hane halkının on iki ay sonrasına
ilişkin enflasyon beklentileri 1,1 puan düşerek yüzde 53,0 seviyesinde seyretmiştir.

22. Veriler dezenflasyon sürecinin yavaşladığını göstermektedir. Öncü verilere
göre gıda fiyatlarındaki olumsuz seyir hız kesmekle birlikte sürmektedir. İşlenmemiş
gıda fiyatları sebze, beyaz et, yumurta, pirinç, bakliyat ile kuruyemiş
gibi ürünlerdeki gelişmelerle, işlenmiş gıda fiyatları ise katı-sıvı yağlar, et
ürünleri, ekmek-tahıllar, çay ve süt ürünleri (çiğ süt alım fiyatının yansımasıyla)
gibi kalemler öncülüğünde artmaktadır. Temel mal grubunda, giyim fiyatları
yeni sezona geçişe bağlı mevsimsel etkilerle yükselmekte, dayanıklı tüketim
malları fiyatları ise bir önceki aya kıyasla daha sınırlı artmaktadır. Bir önceki
ayda belirgin yükselen beyaz eşya ve otomobilde fiyatlar ekim ayında görece
sınırlı bir artış kaydederken, mobilya ve bazı tüketici elektroniği kalemlerinde
ise fiyat artışları takip edilmektedir. Enerji fiyatları küresel gelişmelerin
etkisiyle ılımlı seyretmektedir. Öncü verilere göre bu dönemde aylık hizmet enflasyonu
belirgin şekilde yavaşlarken, mevsimsel etkilerden arındırıldığında nispeten
yatay seyretmektedir.


Para Politikası
23. Para Politikası Kurulu (Kurul), politika faizi olan bir hafta vadeli repo
ihale faiz oranının yüzde 40,5’ten yüzde 39,5’e indirilmesine karar vermiştir.
Kurul ayrıca, Merkez Bankası gecelik vadede borç verme faiz oranını yüzde 43,5’ten
yüzde 42,5’e, gecelik vadede borçlanma faiz oranını ise yüzde 39’dan yüzde
38’e indirmiştir.
24. Fiyat istikrarı sağlanana kadar sürdürülecek sıkı para politikası duruşu
talep, kur ve beklenti kanalları üzerinden dezenflasyon sürecini güçlendirecektir.
Kurul politika faizine ilişkin atılacak adımları, enflasyon gerçekleşmelerini,
ana eğilimini ve beklentilerini göz önünde bulundurarak ara hedeflerle uyumlu
biçimde dezenflasyonun gerektirdiği sıkılığı sağlayacak şekilde belirleyecektir.
Adımların büyüklüğü, enflasyon görünümü odaklı, toplantı bazlı ve ihtiyatlı
bir yaklaşımla gözden geçirilmektedir. Enflasyon görünümünün ara hedeflerden
belirgin bir biçimde ayrışması durumunda, para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır.

25. Kredi ve mevduat piyasalarında öngörülenin dışında gelişmeler olması halinde
parasal aktarım mekanizması ilave makroihtiyati adımlarla desteklenecektir.
Likidite koşulları yakından izlenmeye ve likidite yönetimi araçları etkili şekilde
kullanılmaya devam edilecektir.
26. Kurul, politika kararlarını enflasyonu orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak
parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirleyecektir. Kurul,
kararlarını öngörülebilir, veri odaklı ve şeffaf bir çerçevede alacaktır.


-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -