SHURA Gündem Yenilenebilir Enerji Tedarik Anlaşmaları

Küresel iklim kriziyle hızlanan enerji dönüşümünde, yenilenebilir enerji kaynaklarının
sisteme entegrasyonu artık yalnızca çevresel değil, ekonomik bir zorunluluk
haline de geldi. Türkiye'nin güçlü güneş ve rüzgâr enerjisi potansiyeli, özel
sektörün devreye girmesiyle yeni yatırımların finansmanında piyasa temelli araçlara
yönelimi mümkün. Bu araçların başında, Yenilenebilir Enerji Tedarik Anlaşmaları
(YETA) geliyor.

SHURA'nın 'Net Sıfır 2053: Türkiye Elektrik Sektörü için Yol Haritası' raporuna
göre, doğru düzenleyici çerçeve ve piyasa sinyalleri ile Türkiye, 2053 yılı itibarıyla
140 gigavat (GW) rüzgâr (denizüstü dahil) ve 220 GW güneş kapasitesine
ulaşabilir, elektrik üretiminin yüzde 77'si bu iki kaynaktan sağlanabilir. Bu hedefe
giden yolda YETA'lar, yeni kapasite gelişimi ve finansman çeşitliliği açısından
kilit rol oynayabilir.

YETA Nedir, Neden Önemli?
Yenilenebilir Enerji Tedarik Anlaşmaları (YETA), enerji üreticisi ve tüketicisi
arasında doğrudan yapılan uzun vadeli elektrik alım-satım sözleşmeleridir. Genellikle
5 ila 10 yıl arasında değişen bu sözleşmeler, sabit fiyatla enerji tedarikini
garanti altına alarak yatırımcıya gelir güvenliği, tüketiciye ise öngörülebilir
maliyet avantajı sağlıyor.
Türkiye'de de son dönemde büyük sanayi kuruluşları ve uluslararası firmalar, karbon
azaltım hedefleri doğrultusunda YETA benzeri modelleri gündemlerine almaya
başladı.

YETA Modelinin Ekonomik Uygulanabilirliği
YETA modeli, özellikle piyasa fiyatlarının proje maliyetlerinin üzerinde gerçekleştiği
dönemlerde ekonomik olarak anlamlı ve uygulanabilir hale gelecek. Yeni yenilenebilir
enerji yatırımlarının bu yolla geliştirilebilmesi için iki temel koşul
öne çıkıyor: İlki seviyelendirilmiş elektrik maliyetinin (LCOE)'nin düşürülmesi,
ikincisi ise piyasa gelirlerinin LCOE'yi karşılayabilmesi.

Türkiye İçin Fırsatlar
Yüksek işlem (transaction) maliyetlerine rağmen, YETA modeli, yenilenebilir enerji
kapasitesinin hızla artırılması gereken dönemlerde yeni yatırımların sisteme
entegrasyonunu kolaylaştıran etkili bir araç. Türkiye, yüksek yenilenebilir enerji
potansiyeli, gelişen piyasa yapısı ve artan sanayi talebiyle YETA uygulamaları
için güçlü bir zemin sunuyor. Türkiye açısından öne çıkan başlıca faydalar
şunlar:
- Finansman çeşitliliği ve kamu maliyetinin azaltılması: YETA'lar, kamu destekli
mekanizmalara (YEKDEM, YEKA) alternatif olarak özel sektör finansmanını harekete
geçirir. Bu sayede kamusal mali yük artmadan, piyasa koşullarında yeni kapasite
geliştirilebilir.
- Etkin risk yönetimi: Uzun vadeli sabit fiyat anlaşmaları hem üreticiye gelir güvencesi
hem de tüketiciye öngörülebilir maliyet sağlar.
- Enerji arz güvenliği: Enerji tedarik kaynaklarını çeşitlendirerek fosil yakıtlara
bağımlılığı azaltır ve arz güvenliğini artırır.
- Ekonomik faydalar: Piyasada rekabeti artırarak uzun vadede elektrik maliyetlerini
düşürür, enerji ithalatını azaltır, yerli istihdamı destekler ve makroekonomik
dengeye katkı sağlar.
- Uluslararası uyum ve kurumsal itibar: SKDM gibi karbon düzenlemelerine uyumu kolaylaştırır,
şirketlerin sürdürülebilirlik performansını güçlendirir.
- Çevresel ve toplumsal etki: CO2 emisyonlarının azalması hava kalitesini ve halk
sağlığını iyileştirir, iklim hedeflerine ulaşmayı destekler.

Politika Önerileri
SHURA'nın 'Türkiye'de Yenilenebilir Enerji Tedarik Anlaşmalarının Etkinleştirilmesi'
raporunda yer alan analize göre, YETA modeli aracılığıyla yenilenebilir enerji
kapasitesinin artırılması ve özel sektör yatırımlarının hızlandırılması için
aşağıdaki politika adımları öncelikli:

1. Elektrik piyasası tasarımının güçlendirilmesi
Elektrik piyasasında fiyat oluşumunun üretim maliyetlerini doğru yansıtacak şekilde
iyileştirilmesi, hem sistem verimliliğini artırır hem de YETA piyasasının gelişimini
destekler. Şeffaf ve rekabetçi bir piyasa yapısı, uzun vadeli sözleşmelerin
öngörülebilirliğini güçlendirecek.

2. Yenilenebilir enerji politikalarının YETA ile uyumlu hale getirilmesi
İhaleler ya da yarışmalar yoluyla tahsis edilen kapasite dışındaki projelerin YETA
ile finanse edilmesini sağlayacak uygulamaların potansiyelinin değerlendirilmesi
öneriliyor.
- YETA projeleri için özel kapasite geliştirme alanlarının belirlenmesi
- Atıl projelerin YETA'ya dönüştürülmesi
- Şebeke kapasitesinin sınırlı olduğu bölgelerde YETA projelerinin geliştirilmesi
- YEKA uygulamalarında tek taraflı piyasa priminin (FIP) değerlendirilmesi

3. Risklerin yapılandırılması
Finansman kurumlarını teşvik edecek kredi garantileri, teminat mekanizmaları ve
uzun vadeli alım anlaşmalarıyla risk paylaşımının desteklenmesi öneriliyor.

4. Tüketicilerin teşvik edilmesine yönelik düzenlemeler
YETA uygulamalarında vergi, katkı payı ve piyasa maliyetlerinden muafiyet sağlanabilir.
Belirli sektör veya tüketici grupları için yenilenebilir enerji kotaları
veya alım yükümlülükleri tanımlanabilir. Bu teşviklerin adil, şeffaf ve denetlenebilir
biçimde tasarlanması, piyasa bütünlüğü açısından kritik önem taşıyor.


-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -