TEPAV Temmuz 2025 döneminde, tarım sektöründe kendi adına ve hesabına çalışan sigortalı sayısında dikkat çekici bir artış gözlendi

Toplam istihdamın yaklaşık dörtte üçünü oluşturan sigortalı (kayıtlı) çalışanlara
ait Temmuz 2025 verileri, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından 1 Ekim 2025
tarihinde açıklanmıştır. Buna göre, temmuz ayında Sosyal Güvenlik Destek Primi
(SGDP) ödenen çalışanlar dahil, toplam sigortalı çalışan sayısı yıllık olarak
yüzde 4,5 (1.133.839), aylık olarak ise yüzde 3,2 (821.303) artarak 26.509.178
olarak gerçekleşmiştir.1 Kayıtlı çalışan sayısında mart ayı ile başlayan aylık
artış eğiliminin bu ay da devam ettiği gözlenmekle beraber, temmuz ayındaki gelişmede
tarım sektöründe kendi adına ve hesabına çalışan sigortalı sayısında idari
bir veri güncellemesinin etkili olduğu belirtilmelidir (Kutu 1). Nitekim söz
konusu veri güncellemesinin etkisi dışlandığında toplam çalışan sayısındaki yıllık
artış yüzde 1,5'e, aylık değişim ise yüzde 0,3'e gerilemektedir (Kutu 1).
2 Bu dönemde SGDP ödenenlerin sayısı da yıllık olarak yüzde 5,3 artarken aylık
olarak ise yüzde 0,8 (17.232) azalmış ve 2.138.798 seviyesinde gerçekleşmiştir.
Toplam sigortalı çalışanlar içindeki payı yüzde 8,1'e gerilemiştir
SGDP ödenen çalışanlar da dahil edildiğinde, toplam sigortalı çalışanların yüzde
72'sini oluşturan sigortalı ücretli çalışan grubundaki (4/a) istihdam, yıllık
olarak yüzde 1,6 (297.050) aylık olarak ise yüzde 0,3 (58.835) artmıştır. Esnaf
ve çiftçi grubunu oluşturan (4/b) sigortalılarda yıllık olarak yüzde 28,8 oranında
artış gözlemlenmiştir. Bu grubun alt sınıflarına bakıldığında, çiftçi sayısı
yüzde 172,3 3 (760.891) artarken esnaf sayısı da yüzde 3,1 (75.596) artmıştır.
Aylık olarak ise esnaf sayısında kayda değer bir değişim olmazken çiftçi sayısı
yüzde 170,1 oranında artmıştır. Kamu sektöründe sigortalı çalışanlar (4/c)
grubunda ise yıllık olarak kayda değer bir değişim olmazken aylık olarak yüzde
0,1 artış gözlenmiştir.
Temmuz 2025 döneminde, tarım sektöründe kendi adına ve hesabına çalışan sigortalı
sayısında dikkat çekici bir artış gözlenmiştir. Bir ay içerisinde yaklaşık 757
bin kişi sisteme dahil olmuş, bu artışla birlikte tarım alanında sigortalı çalışan
sayısında son yılların en yüksek seviyesine ulaşılmıştır. Ayrıca, uygulamanın
ardından SGK kayıtlarında toplam zorunlu sigortalı sayısı da (SGDP ödenenler
hariç) 24 milyon 370 bin 380 kişiye yükselmiştir.
Söz konusu artış, üretimdeki genişlemeden ziyade, idari düzenleme kaynaklı bir veri
güncellemesinden kaynaklanmaktadır. 15/1/2025 tarihli ve 32783 sayılı Resmî
Gazete'de yayımlanan 7538 sayılı Kanun'un 16'ncı maddesiyle 5510 sayılı Kanuna
eklenen Geçici 107'nci madde uyarınca, tarımsal faaliyette bulunan 4/b-4 kapsamındaki
sigortalıların geçmişe dönük bildirimleri için idari para cezası uygulanmamakta,
daha önce kesilen cezalar terkin edilmekte, ancak tahsil edilen tutarlar
iade edilmemektedir. Diğer bir ifadeyle, 15 Temmuz 2025 tarihi itibarıyla yürürlüğe
giren bu uygulama kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile Çiftçi Kayıt
Sistemi (ÇKS) arasında kurulan entegrasyon sayesinde, ziraat odaları tarafından
elektronik ortamda SGK'ya iletilen kayıtlar esas alınmış ve ÇKS'ye kayıtlı
olmasına rağmen sigortalılığı bulunmayan çok sayıda çiftçi re'sen sigortalı olarak
sisteme dâhil edilmiştir.
Bu gelişme, tarımda kayıt dışılığın azaltılması yönünde önemli bir adım olarak değerlendirilmekle
birlikte, artışın idari düzenlemeden kaynaklanması nedeniyle
kalıcı bir istihdam artışı anlamına gelmediği vurgulanmalıdır. Kayıt altına alınan
üreticilerin önemli bir kısmının, fiilen tarımsal üretime devam edip etmediği
önümüzdeki dönemde netleşecektir.
Emeklilikte Yaşa Takılanlar, özetle EYT tabiri, emeklilik için gerekli olan sigortalılık
süresi ve prim günü koşullarına ek olarak yaş şartı getirilmesi sonucunda
bu değişiklikten etkilenen sigortalıları ima etmektedir. 8 Eylül 1999 tarihinden
önce kadınlarda 20, erkeklerde ise 25 yıl sigortalılık süresi ve 5000 gün
prim şartını yerine getirenler emeklilik hakkı elde edebilirken bu tarihte yapılan
değişiklikten sonra kademeli olarak yaş ve prim gün sayısı arttırılmıştır.
Bu çerçevede prim ödeme gün sayısı işçilerde (SSK) 7200, esnaf ve çiftçilerde
(BAĞ-KUR) ise 9000'e çıkartılmış, yaş şartı ise kadınlarda 58, erkeklerde 60
olarak belirlenmiştir. 2008 yılında da ilk kez sigortalı olarak işe başlayan kişiler
için 5510 sayılı Kanun ile emeklilik yaşı 65'e yükseltilmiştir.
EYT'li çalışanlara ilişkin düzenleme, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun (EYT Kanunu) ile 3 Mart 2023 tarih ve 32121 sayılı Resmî Gazete'de
yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. EYT Kanunu ile yapılan bu değişiklikle,
yaş sınırı dışında kalan şartları yerine getirmiş çalışanların tabi oldukları
mevzuata göre emekli olabilme ve emeklilik aylığı bağlanmasını talep edebilmelerinin
önü açılmıştır. Diğer bir ifadeyle, söz konusu değişiklikle 8 Eylül 1999
tarihi ve öncesinde sigorta girişi mevcut olup kadınlarda 20 yıl ve erkeklerde
25 yıl sigortalılık süresini ve sigorta başlangıç tarihi gözetilerek 5000 ila
5975 gün arası sosyal güvenlik prim ödeme gün sayısını tamamlamış olanlar emeklik
aylığından yararlanabilmişlerdir.
Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP), belirli yaş, sigortalılık süresi ve prim ödeme
gün sayısı şartını yerine getirip emeklilik ve yaşlılık aylığı bağlanan sigortalıların
yaşlılık aylığı kesilmeden hizmet akdine tabi çalışmaları halinde işverenlerin
ödediği primdir. 3 Mart 2023 tarihinde yasalaşan EYT Kanunu sonrasındaki
iki ay içinde toplam sigortalı çalışanların sayısı 742.909 gerilemiş, aynı
dönemde SGDP ödenen çalışan sayısı 719.470 yükselmiştir. Şubat 2023'te 920.119
olan SGDP ödenen sigortalı sayısı, Temmuz 2025'te 2.138.798'e yükselerek 1.218.679
kişilik bir artış göstermiştir. Aynı dönemde toplam sigortalı çalışan sayısı
ise 1.235.081 kişi artmıştır.
Dolayısıyla, SGK verilerine dayalı işgücü gelişmeleri analiz edilirken söz konusu
kanun değişikliği sonrası emekliğe ayrılıp tekrar çalışma hayatına devam edenlerin
de göz önünde bulundurulması önem arz etmektedir. Nitekim, toplam sigortalı
çalışan sayılarındaki yıllık yüzde değişimlere bakıldığında, EYT düzenlemesi
sonrası sigortalı çalışan sayısı Nisan 2024'e kadar gerilerken SGDP dahil toplam
çalışan sayısında artışlar devam etmiştir. SGDP ödenen çalışan sayısının tüm
sigortalılar çalışanlar içindeki payı da bu dönemde yüzde 3,8'den yüzde 8,1'e
çıkmıştır.
TEPAV tarafından aylık olarak hazırlanan İstihdam İzleme Bülteni, SGK verilerine
dayanmakta ve genel gelişmelerin özetinin yanı sıra ağırlıklı çalışan sınıfı olan
sigortalı-ücretlilerin (4/a) sektör ve il detayında analizlerini de içermektedir.
Bültenin Temmuz 2024 sayısından itibaren veri tabanında kapsamlı güncellemeler
yapılmış ve SGDP verileri de analizlere dahil edilmiştir. SGDP ödemelerinin
sadece il ve cinsiyet ayrımında bilgi içermesi nedeniyle sektörel analizlerde
sektörlerin payının SGDP içinde de aynı kaldığı varsayımı yapılmıştır. Söz konusu
yöntemsel revizyon önceki sayılarda yer verilen istihdam düzeyleri ve değişim
oranlarında farklılıklara neden olmuştur.
Kayıt dışı istihdama ilişkin veriler üç ayda bir TÜİK tarafından yayınlanmaktadır.
Bu çerçevede yayınlanan en son istatistik İşgücü İstatistikleri, II. Çeyrek:
Nisan-Haziran, 2025 bülteninde İstihdam edilenlerin sosyal güvenlik kuruluşuna
kayıtlılık durumu tablosu ile kamuoyu ile paylaşılmıştır.
Söz konusu istatistiklere göre, 2025 yılının ikinci çeyreği itibarıyla toplam istihdam
32,6 milyon iken yaptığı işten dolayı herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna
kayıtlı olmayanların (kayıt dışı) sayısı 8,5 milyondur ve toplam istihdamın
kayıt dışı oranı bir önceki çeyreğe göre 0,1 puan artarak yüzde 25,9 olmuştur.
Kayıt dışı oranının 2020 yılı sonrasında genel olarak gerilediği, 2019 yılı
üçüncü çeyreğindeki yüzde 36,5 seviyesinden yaklaşık 10,5 puan düştüğü izlenmektedir.


Önemli Not: Bu haberde dosya eki bulunmaktadır. Kullanıcılarımızın dosyaya erişmek için
Manşet'in üst kısmında yer alan linki tıklamaları yeterlidir.

-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -